Οι Κρητικοί υπήρξαν πάντα ευσεβείς προς την Παναγία, την τιμούσαν και την αγαπούσαν και αποτελούσε για αυτούς πρότυπο ζωής, αγνότητας, ταπεινοφροσύνης, υπομονής και αγάπης. Η σχέση αυτή των πιστών έχει αποτυπωθεί στις πολυάριθμες εκκλησίες, βυζαντινές και νεότερες, και ιστορικές Ιερές Μονές.
Μια από αυτές τις μονές είναι η Ιερά Μονή Φανερωμένης Ιεράπετρας. Η Μονή βρίσκεται 24 χλμ. νοτιοανατολικά του Αγίου Νικολάου σε 540 μέτρα υψόμετρο, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο Γουρνιά Ιεράπετρας. Δεσπόζει σαν αετοφωλιά στα Λασιθιώτικα βουνά με πανοραμική θέα προς τον μοναδικής ομορφιάς κόλπο του Μεραμβέλου και την πόλη του Αγίου Νικόλαου. Η διαδρομή προς το μοναστήρι είναι πανέμορφη με πολλά σημεία για φωτογραφίες.
Η Μονή, πιθανόν, ιδρύθηκε το 10ο ή εντέκατο αιώνα και είναι η αρχαιότερη στην ανατολική Κρήτη. Το καθολικό της Μονής , χτίστηκε σε μια σπηλιά, όπου, όπως, λέει η παράδοση, βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Όποτε κάποιος προσπαθούσε να πάρει την εικόνα από κει, η εικόνα εμφανιζόταν ξανά μέσα στο σπήλαιο. Το σπήλαιο με το Καθολικό αποτέλεσε τον πυρήνα ανάπτυξης της μονής με τα βοηθητικά κτίσματα και τον ξενώνα της.
Η Μονή αποτελούσε μυστικό τόπο συνάντησης επαναστατών κατά των Ενετών και αργότερα των Τούρκων. Σε περιόδους πολιορκίας, το μικρό σπήλαιο- κοιμητήριο συνέδεε το μοναστήρι με τον έξω κόσμο και ανεφοδίαζε τους αγωνιστές. Οι μοναχοί δίδασκαν γραφή και ανάγνωση στους νέους των γύρω περιοχών στο πρώτο κρυφό σχολείο της Κρήτης. Η Μονή απέκτησε μεγάλη περιουσία εξαιτίας των δωρεών των πιστών. Στο τέλος του 19ου αιώνα είχε αποκτήσει μεγάλη περιουσία, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας, οι μοναχοί διέθεσαν σε οικογένειες μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Κατά τη διάρκεια της Γερμανοιταλικής κατοχής, πολλοί διωκόμενοι και αντιστασιακοί πατριώτες έβρισκαν εκεί καταφύγιο.
Η σημερινή μονή αποτελεί κτίσμα του 16ου αιώνα και η φρουριακή μορφή του με τις πολεμίστρες και τις επάλξεις, και η θέση του αποδεικνύουν τον αμυντικό χαρακτήρα του. Η μονή έχει πρόσφατα ανακαινισθεί. Υπάρχουν, πλέον, ελάχιστοι μοναχοί αλλά είναι πάντα πρόθυμοι να φιλοξενήσουν τους επισκέπτες και να μιλήσουν για την ιστορία και τα θαύματα της Μονής.
Η Μονή αποτελεί το μεγαλύτερο προσκύνημα της Ανατολικής Κρήτης και στις 15 Αυγούστου, στην εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, εκατοντάδες προσκυνητές από όλο το Λασίθι, ανεβαίνουν πεζή στο μοναστήρι για να παρακολουθήσουν τη θεία λειτουργία. Είναι μια πράξη τιμής και ευγνωμοσύνης των πιστών για την προστασία και τις ευεργεσίες που δέχονται καθημερινά. Έχουν πολλά να πουν για θαύματα που έχουν συντελεστεί στη Μονή και πολλά αφιερώματα να χαρίσουν. Η παράδοση αυτή και η αγάπη των πιστών συνεχίζεται εδώ και αιώνες.
(περισσότερα άρθρα για την Κρήτη στο www.gomega.gr)
